Het noordoosten is hondstrouw, het zuiden wispelturig en in de ‘Vinex’ wonen de politieke consumenten. De electorale geografie van Nederland laat de enorme variatie in stemgedrag zien tussen de verschillende regio’s, gemeenten en stadswijken.
De PvdA blijkt een partij van de steden en van het noorden. Groningen, Drenthe en een deel van Friesland kleuren meestal rood, terwijl het in de rest van het land om losse stippen gaat. Het CDA staat sterk in veel plattelandsgebieden, zoals (delen van) Friesland, Overijssel, Achterhoek, Brabant en Limburg. De VVD doet het goed in de zogenaamde ‘suburbs’ en verstedelijkte, welvarende plattelandsgebieden. Dan gaat het vooral om de Randstad buiten de grote steden, waar de hardwerkende Henk en Ingrid wonen in een keurige ‘Vinex’-wijk. Van zuidwest naar noordoost Nederland loopt de ‘Bible-belt’, een gelovige streek waar SGP en ChristenUnie hun zetels behalen. Bij Veenendaal kruist deze lijn de ‘Green-Belt’; een strook waarin GroenLinks en D66 het goed doen, lopend vanaf Alkmaar naar Nijmegen. De SP heeft haar aanhang vooral in Oost-Brabant en in een aantal minder welvarende regio’s als de Zaanstreek, de Limburgse Mijnstreek en Oost-Groningen. Dit zijn ook PVV bolwerken, net als midden Limburg, het westen van Brabant, de regio Rijnmond en een aantal ‘groeikernen’ rondom Amsterdam. In de groeisteden als Almere, Purmerend maakt men zich zorgen over de dalende huizenprijzen, de sociale achteruitgang en ‘verkleuring’ van de wijken.
Als we kijken naar de langetermijntrends, dan zien we dat een steeds groter deel van de Nederlandse bevolking in de zogenaamde ‘suburbane’ nieuwbouw-gebieden woont. Men heeft een koophuis, ‘consumeert’ de politieke en maatschappelijke ontwikkelingen via TV en ‘shopt’ van partij naar partij. Deze suburbanisatie is een van de oorzaken voor de groei van de VVD en de PVV.
De steden worden tegelijkertijd steeds meer ‘hippe’ en kosmopolitische plekken waar GroenLinks en D66 het goed doen (Amsterdam, Utrecht), of laten juist krimp, stagnatie en een groeiende groep proteststemmers zien (Schiedam, Heerlen). De PvdA kan deze groepen maar moeilijk met elkaar verbinden. Links leunt voornamelijk nog op allochtone en studentikoze kiezers in de steden en op het dunbevolkte noordoosten. Niet genoeg voor een linkse meerderheid, dus laten we daar eens over ophouden.
Opmerkelijk zijn de verschillende ‘politieke culturen’ in Nederland. Zo blijkt het zuiden veel wispelturiger qua stemgedrag dan het noorden. De bevolking lijkt politiek ‘ontheemd’. Tot de jaren zeventig stemde iedereen, arbeider of kapitalist, op de Katholieke Volks Partij. Dat was ook het dwingende advies van de pastoor. Na het wegvallen van de verzuiling stemt men vooral met de winnaars mee. Van Wim naar Pim, van Jan naar Geert. Personen lijken belangrijker dan ideologieën. Een Groninger die burgemeester in Limburg werd vatte het treffend: ‘In Groningen praatten we ideologisch over stoeptegels, hier gaat het van ‘stem op mij, dan regel ik die stoeptegel’’. Het ontbreken van een Limburger in de top tien van een partij is in die provincie dan ook een politieke doodzonde.
Terug naar de actualiteit. De electorale geografie laat zien dat twee gebieden essentieel zijn deze verkiezingen: de suburb en het zuiden. Daar wonen de meeste kiezers, die er ook nog eens een zeer wisselend stemgedrag op na houden. Hier zullen we de grote verschuivingen gaan zien. Dit zijn de plekken waar de VVD haar slag gaat slaan waardoor zij de grootste partij gaat worden. Vrijwel het hele westen zal blauw kleuren; op een paar christelijke gebieden, linkse steden en rancuneuze groeikernen na. Opvallend wordt de opmars van de VVD in Brabant. De winst zal hier groter zijn dan elders, dankzij de genoemde wisselvalligheid, de economische- en bevolkingsgroei en de afkeer van de gereformeerde Balkenende. Het CDA houdt stand in haar belangrijkste boeren-bolwerken. De PVV wint een strook Limburgse gemeenten en zal ook het West-Brabantse ‘woonwagendorp’ Sint-Willebrord binnenhalen, evenals het vissersdorp Volendam. De SP wint Boxmeer, woonplaats van Emile, en maakt ook kans in Oss en Heerlen. GroenLinks gooit hoge ogen in Utrecht. D66 doet het goed in Leiden en Wageningen, de thuisbases van Pechtold, maar verliest de ‘Vinex’ vanwege het standpunt m.b.t. de hypotheekrenteaftrek. Bij de Europese verkiezingen vorig jaar stonden Henk en Ingrid met hun PVV-stem nog lijnrecht tegenover hun D66-stemmende buren Chris en Sanne, maar nu weet Rutte hen te verenigen.
Ik heb gekeken naar de peilingen en deze losgelaten op de uitslagen van de verkiezingen van 2006. Vervolgens ook vergeleken met oudere uitslagen, en de recente Europese verkiezingen. Ook rekening gehouden met omstandigheden als afkomst lijsttrekkers en de wispelturigheid in het zuiden en ontwikkelingen in een gebied (groei vs krimp, verkleuring, etc.)
Ik vind het een mooi plaatje, maar begrijp niet heel goed hoe het Limburgs en Brabant deel – mijn thuisbasis – tot stand is gekomen. Hier in Maastricht zal de VVD met geen mogelijkheid de grootste worden: zelfs op 3 maart, inclusief Wilders-bonus, haalde de partij nipt de helft van het aantal stemmen van PvdA en CDA. Tussen die partijen zal het ook nu gaan. Datzelfde geldt voor Sittard. In enkele Limburgse suburbs, zoals Meerssen, maakt de VVD juist wél weer een goede kans. En in een aantal Brabantse dorpen, als Sint-Michielsgestel, Boxtel en Best kan de VVD zeker stemmen winnen, maar deze conservatieve CDAorpen zijn wezenlijk anders dan de meer welvarende suburbs Vught, Rosmalen en Son en Breugel. Ik durf de weddenschap wel aan dat er woensdag veel minder blauw zal zijn gekleurd in het zuiden.
Het zuiden is het moeilijkste om te voorspellen, omdat het stemgedrag wispelturiger is, maar ook omdat de scheidslijnen stad/platteland minder duidelijk zijn dan boven de rivieren.
Wat ook een heel belangrijke rol speelt, is de versnippering. Waar Noord-Holland waarschijnlijk vooral VVD vs PvdA wordt, en Friesland PvdA vs CDA, wordt in het zuiden de linkse stem verdeeld door PvdA en SP, en de rechtse stem door VVD en PVV. Dan krijg je dus dat de grootste partij eigenlijk maar een relatief lage score heeft en de partijen heel dicht bij elkaar komen te liggen. In een stad als Maastricht kunnen PvdA, CDA, VVD en PVV allemaal nog de grootste worden met b.v. slechts 17% van de stemmen, terwijl in het hoge noorden CDA of PvdA vaak boven de 30% halen. Zo kunnen veel gemeenten blauw kleuren als de SP hoog scoort, maar kan Brabant ook juist roder kleuren als de SP het minder doet en de PvdA dus beter en de rechtste stem keurig verdeeld wordt tussen CDA, VVD en PVV. Een rechts bolwerk kan dan toch rood kleuren, terwijl sommige linkse bolwerken blauw kunnen kleuren, zoals in Noord Holland vaak gebeurd, omdat de VVD er sterk is, maar PvdA, SP, GL en D66 allemaal ook. Sint-Michielsgestel is close too call, maar idd maakt CDA daar grote kans, en Maastricht dus ook lastig, ik gok nu weer PvdA. Vergelijk met gemeenteraadsverkiezingen is lastig. Naast de VVD kregen namelijk vooral de lokale partijen de PVV bonus, en die waren bv in Maastricht samen de grootste. En het CDA scoorde toen vanwege het Leers effect.
Dank voor je antwoord. Klinkt bijna allemaal logisch. Ik verwacht zelf nog steeds dat de VVD als vierde uit de bus komt in Maastricht. De Wildersbonus ging namelijk in maart wellicht naar ToN met 2 zetels, maar zeker niet naar de andere lokale partijen – die allemaal (m.u.v. de seniorenpartij) hun zeteltal slechts handhaafden. Naar het Leerseffect mag ook wel eens onderzoek worden gedaan: ik geloof er niets van dat het CDA -dat met 7 zetels een absoluut dieptepunt bereikte – anders nog kleiner zou zijn geweest. Ik ben benieuwd woensdag! Mijn voorspelling voor Maastricht: PvdA, PVV, CDA, VVD.
Petje af. Mooie voorspelling. De VVD haalt niet alleen Gestel, Boxtel en Best binnen maar zelfs mijn eigen Schijndel. Laten we het over Limburg maar niet hebben…
Dank. Het was leuk om te zien hoe goed de voorspelling klopte (wat niet klopte waren ook gemeenten waar ik al over twijfelde), maar echt leuk is het natuurlijk niet.
Ik had trouwens een eerdere versie van deze kaart met nog meer PVV in Limburg nog wat bijgesteld na opmerkingen van lokale media daar. Maar het klopte dus toch, en nog erger… Ik had de VVD iets hoger verwacht in Limburg, veel lager opgeleide kiezers lijken op het laatst toch weer van VVD naar PVV te zijn gegaan. Dus geen blauw in LB (behalve Mook, maar dat is eerder buitenwijk van Nijmegen).
Oh ja, meest schokkende vind ik Kerkrade en Heerlen. Daar heeft de PVV heel veel van SP en PvdA gewonnen, onder arme mensen dus. En dan meteen de volgende dag het AOW standpunt laten vallen. Wilders is een rechtse wolf in linkse schaapskleren.
